Durchs wilde Behindustan

Behindustan ist ein Land, das liegt nirgendwo und überall, vor allem aber zwischen entweder, Oder und Rhein. Die Behindustaner sind perfekt. Sie sagen über sich: Wir sind glücklich, weil wir müssen. Voor foto's van dit Dresdense toneelstuk waar een deel van het bestuur op 7 maart heen is geweest, neem je een kijkje op de site van Schriftdolmetscheragentur Dresden, en voor het verslagje van deze trip klik je hieronder op 'lees verder'.

Ergens in januari kwam er een mail vanuit Duitsland, Dresden. Daar zouden een paar Duitse schrijftolken een theaterstuk ondertitelen en met gebarentolken samenwerken. Na enig mailverkeer heen en weer, contacten met ngt-tolken en plaatsing van de mail op het forum, bleek er een groepje op weg te gaan van zes personen waaronder vijf schrijftolken, van student tot langdurig pro, en een partner. Op vrijdag gingen we op pad met twee auto's en na een lange regenachtige rit van gemiddeld 7 uur exclusief pauzes werd het pension bereikt net buiten Dresden.

De groep was verdeeld over twee appartementen. Tijdens de autorit, maar ook verder deze avond, bleek dat deze schrijftolken niet verlegen zaten om gespreksstof. De woonkamer van het grootste appartement werd tot ‘hangplek’ aangemerkt. Bestuurszaken, intervisie-achtige onderwerpen, maar ook privéverhalen en de nodige moppen passeerden de revue. Er werd gesproken over veyboarden, opleidingsperikelen en nog veel meer. De avond was zo voorbij.

Na een korte nacht (voor sommigen wel heel erg kort) en ’s ochtends een heerlijk ontbijt, werd ons een eerste snufje Dresdense cultuur toegediend. We gingen een busrondrit maken en bekeken zo in een redelijk tempo wat bezienswaardigheden in en aan de rand van Dresden. Ook een stukje natuur kregen we te zien op een weer regenachtige winderige zaterdag. Na de rit hebben we hét item bekeken van Dresden, de Frauenkirche. Opgebouwd ver na de oorlog bleek het een onderdeel te zijn van een groots opgezet plan om de geheel vernielde binnenstad grondig te herbouwen.

Om 15.00 uur hadden we een afspraak met enkele Duitse schrijftolken. We werden ontvangen met koffie en thee en gebak door vier schrijftolken en een medewerker van het Dresdense Tolkenbureau. Erg snel stonden én het veyboard én het in Duitsland gebruikte steno-apparaat in opstelling. Daniël liet een rap stukje tolken in het Duits zien met daarbij uitleg over de instelling van het veyboard. Daarna heeft hij een van de Duitse schrijftolken een kort lesje veyboarden gegeven, eerst de basispositie en dergelijke, en ze pikte dat snel op. Ze vond het ook heel interessant, maar anders nog moeilijk genoeg om te leren.

Groot voordeel van het veyboard boven het steno-apparaat blijkt toch te zijn dat wij op ons veyboard ieder woord wat gezegd wordt kunnen tolken, en in heel veel talen. Dat kan niet zomaar op het steno-bord. We vroegen tussen de Duitse zinnen door even een zin in het Engels te laten zien, en dat kostte grote moeite en behoorlijk wat tijd voor de zin enigszins Engels lijkend in beeld stond. Van het steno-apparaat leer je weliswaar binnen vier maanden de basisgrepen, maar je moet zoveel duizenden short-combi’s aanmaken, invoeren in de autocorrectie en leren, dat het dan nog jaren duurt voor je op snelheid mee kan komen.

Echter het steno-aparaat lijkt redelijk snel onder de knie te krijgen, je aait gewoon langs de toetsen die redelijk smal maar lang op een klein bord zitten. En gezien de zeer lange nagels van de demonstrerende Duitse schrijftolk, behoeft men niet met de toppen van de vingers de toetsen in te drukken, maar glijdt men over de zeer licht indrukbare toetsen die bar weinig geluid maken. Een letter H bijvoorbeeld single kost 3 toetsaanzetten maar bv de consonanten, a,e,o,u zitten onderin en bedien je met alleen de duim. Aan de andere kant is een simpele viertoetsaanslag goed voor het gehele ‘Damen und Herren’. Erg groot nadeel van dit bord is dat je eigenlijk vooral met de autocorrectie werkt, die dus tjokvol komt te staan, en je kunt daardoor niet even snel een Engels woord tussendoor intikken. Je moet alle woorden die je gebruikt ingeven in de autocorrectie.

Na de nodige informatie-uitwisseling bleek dat de schrijftolkontwikkelingen in Duitsland nog achter lopen bij Nederland. Urentoekenning heeft men niet. De klant moet bij gemeente of bij sozialambt aangeven dat hij/zij een tolk nodig heeft op een bepaalde dag/tijdstip en dan kun je toezegging krijgen dat het goed is. Maar nog vaak krijgen klanten te horen dat het vroeger niet nodig was geweest, dus nu ook niet, of men moest maar weer familie mee vragen.

Een professionele schrijftolkenopleiding bestaat er in Duitsland nog niet, als je snel kunt typen, hup dan kan je schrijftolk worden. Wel heb je een lange adem nodig om bekendheid te generen voor het beroep. Men tolkt op dit moment vrij veel in hoger onderwijs of bij congressen. Begrafenissen, privé, werkvergaderingen en dergelijke, komen zelden of nooit voor. Ook mede door de lange afstanden hebben de ongeveer 20 werkzame (!) Duitse schrijftolken weinig contacten onderling.

Er zijn 3 soorten schrijftolken in Duitsland, schrijftolken werkend met het qwertybord, schrijftolken werkend met het steno-apparaat en schrijftolken werkend met het spraakherkenningsprogramma. Vooral deze laatste vorm had onze belangstelling, dus de Dragonpadsoftware werd opgestart. Daarbij heb je nog een digitaal woordenboek nodig en men heeft minimaal half jaar nodig om de software aan je stem te laten wennen, je moet dus niet te vaak verkouden zijn.

Toen ze deze spraakherkenningsapparatuur kregen, bleek dat de bijgeleverde microfoon teveel de ruisomgevingsgeluiden oppikte en dus niet goed gebruikt kon worden. Men zocht naar een alternatief en dat werd een soort mondkapje. Hierin spreekt de schrijftolk eigenlijk de spreker na en dan verschijnt de tekst op het beeldscherm van de laptop. Supergroot nadeel blijkt te zijn dat de software tijden bezig is met het verwerken van het gesprokene, waardoor er een tijd lang niets op het scherm komt, en dan komt er ineens een heel blok tekst op. Zeer lastig meelezen, kan ik je verzekeren, want waar was je ook al weer gebleven…?

Wat betreft de tolktekst afgeven, die geeft men in principe niet af. Schrijftolken is een vluchtig beroep, zo adverteert men ook. Wil de cliënt toch de tekst ontvangen, dan zijn er twee mogelijkheden. Een ongecorrigeerde tekst, niet aangepast, kost 5 euro per uur. Dus was het een tolkopdracht van 3 uur, dan kost het 15 euro voor de cliënt. De Duitse schrijftolken geven aan dat niet als eerste optie te willen, de tekst bevat dan nog fouten, zinnen die niet lopen etc. Maar laat je de tekst nog door de schrijftolk zelf nakijken en corrigeren, dan kost het per uur 10 euro.

‘s Avonds: we zijn na een kleine snelle maaltijd naar het theater gegaan. Het toneelstuk ‘Durchs wilde Behindustan’ ging over soort van utopia / gehandicaptenland waar twee niet-gehandicapten eens naar binnen wilden. Er was veel Duitse politiek in verwerkt, en dansstukjes etc. De acteurs hadden diverse handicaps, rolstoelrijders of anderzins lichamelijk gehandicapt. Er stonden aan weerszijden van het podium twee gebarentolken, ieder nam wisselend een acteur voor haar rekening.

Boven de acteurs hing een projectiescherm, met daarachter de beamer die de tekst gespiegeld van achteren door het doek heen projecteerde. Men had aanvankelijk gekozen voor de optie letterlijk mee schrijftolken, maar na enige cd’s met de toneeltekst afgespeeld te hebben, bleek dat dit nog te lastig was. Hoe geef je zo snel sprekers etc. aan was het probleem. Gekozen werd voor de tweede optie, de ingelezen tekst van te voren intypen. Verdeeld over drie laptops werd de tekst zin voor zin in een soort powerpoint gezet. Voor het begrip, akte 1 leverde ongeveer 280 dia's op, de kleinste akte was zo’n 80 dia's. De tekst was verspreid over de laptops en na een aktewisseling werd ook van laptop gewisseld. Dit was helaas aan de kant van het publiek te zien, door even een blauw beeld tussen de aktes in. Twee schrijftolken zaten te 'enteren' op de laptops, een laptoptekst werd gebeamerd voor het publiek, de andere laptoptekst stond naast de schrijftolk. Op deze laptop stonden de diaslides een slide verder, zodat men wist wat er op de volgende dia zou verschijnen.

Helaas waren de acteurs niet zo tekstvast als je als schrijftolk zou willen, regelmatig kon je als horende merken dat stukjes tekst er niet bij hoorden. Ook liep men in het eerste bedrijf regelmatig achter met tekst aangeven, aangezien het woord voor woord was ingesteld. Dit werd na de pauze anders gedaan. Men ging nu iets eerder de tekst laten zien waardoor iedereen nu eigenlijk op hetzelfde moment bij de clou zat. De verschillende acteurs hadden diverse tekstkleuren gekregen en er was naast iedere tekst een kleine foto te zien van de acteur, zeker herkenbaar. En bijvoorbeeld bij tekst uitgesproken door twee acteurs tegelijk werden de letters om en om in de kleur van de betreffende acteurs getoond.

Na de voorstelling zijn we achter de schermen gaan kijken en kregen we technische uitleg over het projecteren. Men had indertijd gekozen voor projectie op een gewoon scherm en niet voor een lichtkrant, want je kunt dan moeilijk sprekers aangeven. De tekst vliegt op die manier voorbij, waardoor theater/voorstelling/handelingen daaronder niet gezien worden, want je moet blijven lezen om alles te kunnen volgen.

Hierna hebben we met een kleine groep nog een afzakkertje genomen in een café. Hier spraken we nog verder over samenwerking / informatievoorziening naar de achterban van beide partijen. Er werden ook nog mailadressen uitgewisseld. De filmpjes/foto’s die door ons gemaakt zijn wisselen we ook uit, want daar bleken zij geen tijd voor te hebben te genomen. Dit was de eerste keer dat de opvoering gebeurde met schrijftolken erbij, deze opvoering speelt al voor het vijfde jaar met dezelfde acteurs inmiddels. Overigens is een van de schrijftolken ook een van de acteurs. 

De volgende ochtend zaten we na (alweer) een heel korte nacht, vroeg aan het ontbijt, waarna we allen rond half 11 weer richting Nederland vertrokken. Het was een geweldig leuk en geslaagd weekend, en we gaan dit zeker vaker doen!