Gemeente Oirschot krijgt een schrijftolk

Door Marga van Dijck - Gemeente Oirschot krijgt een schrijftolk: Gertie van der Velden kiest een uniek beroep. Nog dit jaar studeert de Oostelbeerse af als schrijftolk, aan de Hogeschool van Utrecht. In Nederland zijn slechts 66 gecertificeerde schrijftolken en ongeveer 25 student schrijftolken. Binnenkort zijn er 67 gecertificeerd en heeft Oirschot het voorrecht er een in de gemeente te hebben (klik hieronder op 'lees verder' of hierboven op de titel voor de rest van het artikel).

Gertie van der VeldenFoto van Gertie van der Velden
Zij is 26 jaar en al sinds de Mavo wilde zij ‘doventolk’ (tolk Nederlandse Gebarentaal) worden. Gertie: “De informatie die ik destijds kreeg was dat er (nog) geen opleiding voor was en ik kreeg het advies eerst activiteitenbegeleiding te gaan studeren en tevens cursussen gebarentaal te volgen. Ik startte met deze studie, maar het doen van de cursussen daarnaast raakte op de achtergrond. Toen ik mijn diploma had, heb ik in een half jaar het diploma woonbegeleidster gehaald. Ik had toen 2 MBO diploma’s, maar wilde een HBO. Ik ging naar  HBO Creatieve Therapie Drama. Op het eind van deze opleiding kwam mijn interesse in doven en slechthorenden weer terug. Ik richtte mijn afstudeeronderzoek op wat dramatherapie kan bijdragen aan het acceptatieproces voor plotsdoven (van de ene op de andere dag doof) of laatdoven (langzame achteruitgang van het gehoor). Door mijn onderzoek werd ik zo enthousiast dat ik besloot mijn oude wens weer op te pakken.”

Hoe kom je op schrijftolk?
“Je hebt drie opleidingen op dit moment: de vierjarige opleidingen tolk Nederlandse gebarentaal en docent Nederlandse gebarentaal. Daarnaast is er een tweejarige Associate Degree opleiding tot schrijftolk. Ik was al zo lang aan het studeren dat ik de tweejarige opleiding koos en dacht: de rest kan altijd nog. Een schrijftolk typt op een zogenaamd Veyboard (zie foto) dat aangesloten is op een laptop. Schrijftolken maken het gesproken woord zichtbaar op een laptop, beamer of brailleregel. Dit is geschikt voor dove, slechthorende of doofblinde mensen die niet vaardig (genoeg) zijn in gebarentaal. Een voorwaarde is dat men Nederlands moet kunnen lezen. Het Nederlandse Veyboard is een speciaal voor de Nederlandse taal ontwikkeld toetsenbord. Combinaties van toetsen geven lettergrepen, waardoor meer aanslagen per minuut gehaald kunnen worden dan op een gewoon toetsenbord. Op een laptop typ je 350 aanslagen per minuut en op een Veyboard het dubbele tot viervoudige. Dat betekent dat de schrijftolk het gesproken woord vrijwel letterlijk kan bijhouden.”

De schrijftolk aan het werk
“Een klant kan een schrijftolk inzetten voor allerlei gesprekken. Bijvoorbeeld bij de huisarts of specialist, het volgen van les en kerkdiensten, of in een vergadering. Ook worden schrijftolken ingezet voor live-ondertiteling, zoals het nieuws en het uitwerken van getuigen- en verdachtenverhoren op het politiebureau en in de rechtbank. Iemand die doof of slechthorend is heeft recht op een vergoeding voor het inzetten van een schrijftolk. Ik meen ongeveer 30 leefuren per jaar en een zesde deel van werkuren. Ik ben nu bezig met mijn stage en reis door het gehele land om bij gesprekken te tolken. In het begin tolk je met twee studenten, omdat het tempo van typen nog ontwikkeld moet worden en het heel vermoeiend is. Tolken houd je ongeveer 45 minuten vol, daarna heb je een pauze nodig. Nadat je voldoende vaardigheid in het Veyboard hebt kun je het alleen doen. Er is straks genoeg werk voor me, want in Zuid-Nederland wonen erg weinig schrijftolken.”

Filmmaakster Gertie brengt de film ‘Zie? Zo!’
Gertie: “ik las een artikel dat 21.000 doven en slechthorenden recht hebben op een tolk en dat er maar 4000 gebruik van maken. Ik kreeg toen het idee een voorlichtingsfilm te maken als vrijwillige stageopdracht, ook omdat ik in de PR-werkgroep van de Nederlandse Schrijftolken Vereniging zit.
Ik heb een enquête op internet uitgezet met onder meer de vraag waarom mensen geen schrijftolk inzetten. Ik kreeg 130 reacties: mensen hadden er nog nooit van gehoord en/of wisten niet hoe ze het aan moesten vragen. Met behulp van de gegevens uit de enquête ben ik een script gaan schrijven en heb sponsors en vrijwilligers gezocht. In twee weken hebben we (met alleen vrijwilligers) de film opgenomen en 29 mei is de lancering tijdens de Hoormarkt in ’t Paradies te Roermond.” ‘Zie? Zo!’ geeft informatie over het aanvragen van een schrijftolk, uitleg over de schrijftolk en laat tolkgebruikers aan het woord.

De schrijftolk is relatief onbekend binnen de tolkvoorziening. Eén op de tien Nederlanders heeft een verminderd gehoor en het aantal stijgt door het gebruik van de iPod en harde muziek in discotheken. Het is dus belangrijk dat mensen weten dat ze recht hebben op een tolk en hoe ze ondersteuning aan kunnen vragen.
Gertie: “doof worden kan iedereen op elk moment overkomen. Mensen die op latere leeftijd hun gehoor verliezen beheersen wel het Nederlands, maar geen gebarentaal. Voor die groep is een schrijftolk ideaal, want deze zet het gesproken woord om in schrift.”

Mocht u een dvd willen bestellen, houd dan de site van de Nederlandse Schrijftolken Vereniging in de gaten:
www.schrijftolk.org.